پژوهشنامه سبک زندگی

پژوهشنامه سبک زندگی

بازنمایی «سفره غذا» و نسبت آن با سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی با مطالعه موردی سریال پایتخت

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای ارتباطات علوم اجتماعی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان (خوراسگان)، ایران. «نویسنده مسئول» ahmadesfandyar@yahoo.com
2 دانشیار گروه علوم ارتباطات و کسب‌وکار، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان (خوراسگان)، ایران.f.taghipour@khuisf.ac.ir
چکیده
این مقاله به بررسی نحوه بازنمایی «سفره غذا» و نسبت آن با سبک زندگی اسلامی - ایرانی در شش فصل مجموعه تلویزیونی سریال «پایتخت» می‌پردازد. درواقع، مسئله اصلی این است که با توجه به تأکید قوانین موجود بر گنجاندن ارزش‌ها و باورهای دینی و سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی در سریال‌ها و برنامه‌های تلویزیونی، این سریال تا چه میزان به این موضوع توجه کرده است؟
برای پاسخ به این پرسش، سکانس‌های منتخب از ۳۶ قسمت مختلف این سریال که در آن‌ها سفره غذا، تهیه غذا و گردهمایی شخصیت‌های اصلی به‌منظور صرف غذا به تصویر کشیده شده بود، به‌مثابه یک متن فرهنگی و بر اساس روش نشانه‌شناسی جان فیسک تحلیل شدند. نتایج به‌دست‌آمده نشان داد اگرچه در بازنمایی سفره غذا از نمادهای دینی و سبک زندگی اسلامی - ایرانی بهره گرفته شده و به لحاظ دلالت‌های فرهنگی و اجتماعی، فرهنگ تعامل و تقویت روابط خانوادگی، توجه به آداب و رسوم سنتی (در طبقه متوسط جامعه) و دوری از تشریفات و تجملات به نمایش گذاشته شده است، اما این بازنمایی کاملاً منطبق بر سبک زندگی اسلامی - ایرانی نیست. ارزش‌های مهم دینی مرتبط با سفره غذا، نظیر دوری از غفلت، توجه به آفریدگار هستی، آداب مهمان‌داری و رعایت حرمت سفره، در این سریال موردتوجه کافی قرار نگرفته‌اند. به بیان دیگر، مجموعه رمزگان‌های به‌کاررفته در سریال «پایتخت» سفره غذای سنتی طبقه متوسط ایرانی و خانواده صمیمی که در حال گذار از سنت به مدرنیته است را بازنمایی می‌کند و به برساخته‌های این نظام، خصلتی طبیعی می‌بخشد که چندان با سفره و آداب اسلامی همخوانی ندارد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Representation of the “Dining Table” and Its Relation to the Islamic–Iranian Lifestyle: A Case Study of the Television Series Paytakht

نویسندگان English

ahmad esfandyar 1
Fa’ezeh Taghipour 2
1 Ahmad Esfandyar, Ph.D. Candidate in Social Communication, Islamic Azad University, Isfahan (Khorasgan) Branch, Isfahan, Iran. (Corresponding Author) ahmadesfandyar@yahoo.com
2 Fa’ezeh Taghipour, Associate Professor, Department of Communication and Business Studies, Islamic Azad University, Isfahan (Khorasgan) Branch, Isfahan, Iran. f.taghipour@khuisf.ac.ir
چکیده English

Abstract
This article explores the representation of the “dining table” (sofreh-e ghazā) and its relationship with the Islamic–Iranian lifestyle in all six seasons of the television series Paytakht. The central question concerns the extent to which the series, in light of existing cultural policies emphasizing the incorporation of religious values and the Islamic–Iranian way of life into television productions, has adhered to these normative frameworks.
To address this inquiry, selected scenes from 36 episodes—featuring instances of food preparation, communal dining, and family gatherings around the table—were analyzed as cultural texts through John Fiske’s semiotic approach. The findings revealed that although the series employs religious symbols and elements reflective of the Islamic–Iranian lifestyle in its depiction of the dining table—and, in cultural and social terms, foregrounds values of interpersonal interaction, familial cohesion, observance of traditional customs within the middle class, and the avoidance of ostentation and luxury—this representation does not entirely align with the principles and moral imperatives constituting the Islamic–Iranian lifestyle.
Crucial religious values associated with the act of dining—namely mindfulness against negligence, remembrance of the Creator, hospitality ethics, and respect for the sanctity of the dining table—receive insufficient emphasis within the narrative structure. In other words, the semiotic codes employed in Paytakht construct an image of the traditional middle-class Iranian family in transition from tradition to modernity, naturalizing a form of domestic life that, while culturally resonant, diverges from the normative principles of the Islamic–Iranian ethos surrounding food and communal dining.

کلیدواژه‌ها English

Islam
Iran
lifestyle
representation
dining table
food
Paytakht series
semiotics
John Fiske
اسماعیلی، رفیع­الدین (1393)، نقد و بررسی روش­های کاربردی در تحلیل متون تصویری و ارائه الگوی مناسب، فصلنامه عیار پژوهش در علوم انسانی، (8): 63-91.
امام شوشتری، محمدعلی (1353)، هنر زیبای خوراک‌پزی و خوان آرایی در ایران باستان، دوازده مقاله تاریخی، به کوشش یحیی شهیدی، تهران: مجله بررسی‌های تاریخی، 150- 118.
باتر، ال (1389)، نقش غذا در فیلم‌های سینمایی، ترجمه لیلا خلیل زاده، ماهنامه دنیای تصویر، (197).
بارون (2015)، شام و سینما، تحلیل غذا و فیلم، مجله غذا، فرهنگ و جامعه، 93-117.
جرمو، جان و ویلیامز، لورن (1394)، جامعه‌شناسی غذا و تغذیه، اشتهای اجتماعی، ترجمه‌ هما زنجانی‌زاده، تهران: انتشارات جامعه شناسان.
چندلر ، دانیل (1387)  ، مبانی نشانه شناسی، ترجمه مهدی پارسا . تهران : پزوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی .
حرانى، حسن بن شعبه (1380ش)، تحف العقول، ترجمه بهزاد جعفرى،‏ تهران‏: اسلامیه‏‏.
دوانی ، علی (1391) فلسفه آداب و رسوم در فرهنگ ایرانی . تهران : امیر کبیر.
دریابندری، نجف (1384)، کتاب مستطاب آشپزی، تهران: کارنامه.
دیزائوشروسکا، الکساندرا (2015)، طعم سلولوئید؛ تاریخ مختصر غذا در سینما، مطالعات قوم‌نگاری لودز، 52-70.
رستگار، امیر و کاوه، مهدی (۱۳۹۱)، بازنمایی سبک زندگی در سینمای دهه ۸۰، فصلنامه جامعه‌شناسی هنر و ادبیات، بهار و تابستان 99، 4 (1): ۱۶۶-۱۴۳.
سلطانی گردفرامرزی، مهدی و بیچرانلو، عبدالله (۱۳۹۱)، بازنمایی مصرف در فیلم‌های سینمایی دوره‌ دفاع مقدس، فصلنامه فرهنگ و ارتباطات، بهار ۹۱، 13 (17): 120-77.
سلیمانی، رضا و هراتی، محمدجواد (1394)، نظریه بازنمایی و انگاره‌های معنایی گفتمان رسانه‌ای آمریکا از اسلام و ایران، جستار‌های سیاسی معاصر، 6 (18): 79-97.
سمنانی ، احمدبن محمد علاء الدوله (1369) ، آداب السفر ، تصحیح و شرح کاظم محمدی ، تهران : نشر نجم کبری .
سیبیاک ، تامس آلبرت(1387) ، نشانه ها : در آمدی بر نشانه شناسی ، ترجمه مهدی پارسا . تهران : پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
شایست نشایست (1369)، ترجمه کتایون مزداپور، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی.
شجاع (1374)، انیس الناس، به کوشش ایرج افشار، تهران: علمی و فرهنگی.
صفوی، کوروش (1387)، درآمدی بر معناشناسی، ج 3، تهران: سوره مهر.
طوسی، خواجه نصیرالدین (1373)، اخلاق ناصری، به کوشش مجتبی مینوی و علیرضا حیدری، تهران: خوارزمی.
عبداللهی، علی‌اکبر (1375)، قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، رشت: انتشارات تالش.
غزالی، امام محمد (1382)، کیمیای سعادت، به کوشش حسین خدیوجم، تهران: علمی و فرهنگی.
فیسک، جان (1380)، فرهنگ تلویزیون، ترجمه: مژگان برومند، ارغنون، 19: 125-142.
فیسک، جان (1380)، فرهنگ و ایدئولوژی، ترجمه: مازیار اسلامی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
فیسک، جان (1386)، درآمدی بر مطالعات ارتباطی، ترجمه مهدی غبرایی، تهران: دفتر مطالعات و توسعه رسانه‌ها.
کتاب پنجم دینکرد (1386)، ترجمه احمد تفضلی و ژاله آموزگار، تهران: معین.
کرباسیان، ملیحه (1401)، آداب سفره در ایران؛ گذار از سفرة محتشمان به سفرة بازاریان فصلنامه فرهنگ و مردم، تابستان 1401، 69: 13-31.
کرم‌اللهی، نعمت‌الله (1393)، روش‌شناسی بنیادین نظریه فرهنگی استوارت هال با رویکرد انتقادی، فصلنامه دین و سیاست فرهنگی، 3: 129-155.
کمال خواه ، فاطمه (1390) ، نشانه شناسی و تحلیل متون رسانه ای . تهران : سروش .
گیدنز، آ. (۱۳۷۶)، جامعه‌شناسی، ترجمه حسن چاوشیان، تهران: نشر نی.
محمدی ری‌شهری، محمد (1383ش)، ترجمه میزان الحکمه، مترجم حمیدرضا شیخی، ج 9، قم: دارالحدیث، چ چهارم.
محمودی، بهارک (1401)، مطالعه‌ بازنمایی سفره ایرانی در سینمای ایران با رویکرد نشانه‌شناسی، فصلنامه رهپویه هنرهای نمایشی، بهار 1401، 1 (3): 65-79.
مهدی‌زاده، سیدمحمد (1387)، رسانه‌ها و بازنمایی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، دفتر مطالعات و توسعه رسانه‌ها.
مهدی‌زاده، سیدمحمد (1399)، نظریه‌های رسانه، اندیشه‌های رایج و دیدگاه‌های انتقادی، تهران: همشهری.
میرفخرایی، مهشید (1371)، بررسی هادخت نسک، تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
هال، استوارت (1391). فرهنگ و زندگی اجتماعی. ترجمه احمد گل‌محمدی. تهران: نشر نی.
 

  • تاریخ دریافت 12 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری 06 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 20 شهریور 1404