پژوهشنامه سبک زندگی

پژوهشنامه سبک زندگی

نقش فضای مجازی بر شکل دهی زیست‌بوم رشد و تعالی نوجوان ایرانی معاصر

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
مهدی فدایی 1
سیدمحمدتقی موسوی فر 2
محسن داودآبادی فراهانی 3
1 گروه اخلاق و تربیت دانشگاه باقرالعلوم (علیه السلام)، قم، ایران.
2 دکترای قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه قم، قم، ایران.
3 دکتری فقه تربیتی جامعه المصطفی العالمیه (صلی الله و علیه و آله و سلم)، قم، ایران.
10.22034/jl.2024.210066
چکیده
تاکنون فضای مجازی بر رشد و تعالی نوجوان آثار مختلفی داشته است. هدف این پژوهش مطالعه نقش فضای مجازی بر شکل دهی زیست‌بوم رشد و تعالی نوجوان ایرانی معاصر است. این تحقیق از نوع توصیفی - کاربردی است و با جمع‌آوری و طبقه‌بندی اطلاعات از کتب و مقالات، آثار فضای مجازی بر نوجوان را شناسایی کرده است. برای تجزیه و تحلیل اطلاعات از روش تحلیل مضمون استفاده شده است. بر اساس یافته‌های تحقیق، مدل مفهومی نقش فضای مجازی بر شکل دهی زیست‌بوم رشد و تعالی نوجوان ایرانی معاصر تدوین شد که مؤلفه‌های آن (7 مضمون سازمان‌دهنده) شامل 1. آسیب‌های فضای مجازی بر باورهای نوجوانان، 2. آسیب‌های فضای مجازی بر عواطف نوجوانان، 3. آسیب‌های فضای مجازی بر رفتارهای نوجوانان، 4. آثار فضای مجازی بر خانواده، 5. آثار فضای مجازی بر امور اجتماعی عمومی، 6. آثار فضای مجازی بر امور اجتماعی نهادی و 7. ظرفیت‌های مثبت فضای مجازی در رشد نوجوانان می‌شود.
کلیدواژه‌ها
فضای مجازی
زیست‌بوم
رشد و تعالی نوجوان
سبک زندگی
موضوعات

عنوان مقاله English

The Role of Cyberspace in Shaping the Growth and Excellence Ecosystem of Contemporary Iranian Teenagers

نویسندگان English

Mahdi Fadaei 1
seyyed mohammad taghi mosavifar 2
Mohsen Davodabadi Farahani 3
1 Assistant Professor, Department of Ethics and Education, Al-Mustafa International University, Qom, Iran.
2 qom uniPhD in Theology, Department of Quran and Hadith, University of Qom, Qom, Iran. (Corresponding Author)
3 PhD in Educational Jurisprudence, Al-Mustafa International University, Qom, Iran.
چکیده English

Cyberspace has significantly influenced the growth and development of teenagers in various ways. This study aims to examine the role of cyberspace in shaping the ecosystem that supports the growth and excellence of contemporary Iranian teenagers. Using a descriptive-applied approach, the research gathered and categorized information from books and articles to identify the effects of cyberspace on adolescents. Thematic analysis was employed to interpret the data. Based on the study's findings, a conceptual model of cyberspace's impact on the growth and excellence ecosystem for contemporary Iranian teenagers was developed. The model identifies seven main organizing themes: (1) the adverse effects of cyberspace on teenagers' beliefs, (2) the emotional impact of cyberspace on teenagers, (3) the behavioral impact of cyberspace on teenagers, (4) the effects of cyberspace on family dynamics, (5) the effects of cyberspace on general social affairs, (6) the effects of cyberspace on institutional social affairs, and (7) the positive potential of cyberspace in supporting adolescent development.

کلیدواژه‌ها English

cyberspace
ecosystem
adolescent growth and excellence

  1. کتاب‌نامه

    1. آذری، فرشته؛ علی‌نیا، مهدیه (1398)، «پیش‌بینی گرایش به خیانت زناشویی بر اساس صمیمت جنسی و میزان استفاده از فضای مجازی»، روان‌شناسی و علوم رفتاری ایران، شماره 20، ص 37-46.
    2. اسدی، ناصر؛ میربخش، سیما (1398)، «بررسی سواد خبری در میان دانش‌آموزان دبیرستانی شهر تهران» مجله پژوهش‌های ارتباطی، شماره 99، ص81-112.
    3. اسماعیل‌زاده خلیل‌آباد، هوشنگ (1390)، «تأثیر محیط اینترنت بر بزهکاری و بزه‌دیدگی کودکان و نوجوانان و راهکارهای مقابله با آن»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما: محمدعلی حاجی ده آبادی، دانشگاه قم، دانشکده آموزش‌های الکترونیکی.
    4. افشاری، معصومه (1398)، «بررسی تاریخچه اینترنت در جهان و ایران»، سومین کنفرانس علمی تحقیقات کاربردی در علوم و تکنولوژی ایران، ایلام.
    5. اکبری، ابوالقاسم؛ اکبری، مینا (1390)، آسیب‌شناسی اجتماعی، تهران: انتشارات رشد و توسعه.
    6. برقی رسول؛ مستانه، یداله (1397)، «تأثیر فضای مجازی بر تربیت اسلامی دانش‌آموزان؛ آسیب‌ها و راهکارها»، فصلنامه ره‌آورد نور، شماره 63، 84-91.
    7. پناهی، محمدحسین؛ تبریزی، منصوره (1395)، «مصرف اینترنت و تغییر بر روابط همسران»، علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی، شماره 72، 39-76.
    8. ترابیان، لیلا؛ عامری، فریده؛ خسروی، زهره؛ بنی‌جمالی، شکوه‌سادات (1399)، «بررسی نقش و کارکرد خانواده در اعتیاد نوجوانان به شبکه‌های اجتماعی: یک مطالعه کیفی»، خانواده و پژوهش، شماره 47، ص 171-189.
    9. تمنایی‌فر، محمدرضا؛ صدیقی ارفعی، فریبرز و گندمی، زینب. (1392). رابطه میزان استفاده از اینترنت با پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان دبیرستانی کاشان. مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی قزوین، 2 (17)، ص 82 ـ78.
    10. توسلی، غلامعباس (1369)، نظریه‌های جامعه‌شناسی، تهران: سمت.
    11. حاج‌محمدی، فرشته؛ حاج‌محمدی، سمیرا (1396)، «تأثیرات اخلاقی استفاده از فضای مجازی بر پیوند زناشویی و روابط فرزندان در خانواده»، اخلاق، شماره 28 (پیاپی 50)، 11-37.
    12. حبیبی، میترا؛ بهنامی‌فرد، فائزه (1396)، «رابطه بین میزان رضایت نوجوانان کرجی از فضاهای شهری با گذران اوقات فراغت آنها در شبکه‌های اجتماعی مجازی»، رسانه بهار، شماره 106، ص 81-102.
    13. خاک‌نژاد، جمیله (1402)، «بررسی حریم خصوصی و عمومی در فضای مجازی با تکیه بر حقوق شهروندی در حقوق ایران و مسئولیت مدنی ناشی از نقض آن»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما: توحید عبادی، دانشگاه آزاد اسلامی ‌واحد اردبیل، دانشکده علوم انسانی.
    14. خالصی و دیگران (1398)، «چالش‌ها، فرصت‌ها و اثرات سیاسی فضای مجازی در نظام جمهوری اسلامی ایران»، پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، شماره 4، ص 165-188.
    15. دهقانی شورکی، محمد (1402)، «مفهوم رشد متعالی و نسبت آن با سایر جنبه‌های تحولی انسان»، نشریه علمی پژوهشی اسلام و مطالعات روان‌شناسی، ص 106-126.
    16. رحیمی، محمد (1390)، «عوامل اجتماعی مؤثر بر شکاف نسلی؛ مطالعه موردی شهر خلخال»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز.
    17. رستمی، سمیه؛ مرادخانی، احمد؛ سالاری‌فر، محمدرضا؛ شفیعی مازندرانی، سید محمد (1397)، «بررسی شاخص‌های ارتباط کلامی با نامحرم با رویکرد سبک زندگی اسلامی»، پژوهشنامه سبک زندگی، شماره ۷، 111-125.
    18. رضایی قادی، خدیجه (1384)، «تأثیر اینترنت بر ارزش‌های خانواده در بین دانش‌آموزان»، مجله انجمن جامعه‌شناسی ایران، دوره ششم، ش 2، ص 121-146.
    19. رضوی‌فرد، بهزاد؛ رباط جزی، محمدتقی؛ عمرانی، گلسا (1397)، «پیشگیری از بزه‌دیدگی جنسی در شبکه‌های اجتماعی»، شماره 104، ص39-66.
    20. ری‌شهری، سید محمدامین (1394)، «مقایسه وضعیت روان‌شناختی و کیفیت زندگی در نوجوان معتاد و غیر معتاد به اینترنت در شهر بوشهر»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما: شاهین افشارپور استاد مشاور: مریم آب شیرینی، مؤسسه آموزش عالی خرد بوشهر، گروه روان‌شناسی.
    21. زارع، فرخ (1390)، «بررسی میزان و چگونگی استفاده از اینترنت و اثرات آن بر همبستگی اجتماعی (موردکاوی استعدادهای درخشان)»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما: حمید جاودانی استاد مشاور: پروانه دانش، مرکز پیام نور تهران، دانشکده علوم انسانی.
    22. ستارزاده، داوود (1386)، «بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر اعتیاد به اینترنت و پیامدهای آن»، علوم اجتماعی، شماره 14، ص 120-142.
    23. سعدی‌پور، اسماعیل (1392)، «بررسی اثرات اینترنت بر خانواده‌های دارای فرزند نوجوان»، نشریه پژوهش‌های ارتباطی، دوره 20، شماره 76، ص 143-169.
    24. صفری، شیدا؛ صفری، صبیه؛ کارگر، رضا (1397)، «آسیب‌های جسمی و روانی شبکه‌های اجتماعی»، اولین کنفرانس فرصت‌ها و تهدیدهای فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی، کرمانشاه.
    25. طارمی، محمدحسین (1387)، «فضای سایبر، آسیب‌ها و مخاطرات»، ره‌آورد نور، شماره ۲۲، ص 89-92.
    26. طاهری، سیاح و دیگران (۱۳۹۵)، درباره فضای مجازی چه بدانیم و چه بگوییم؟، تهران: انتشارات مرکز ملی فضای مجازی، چاپ اول.
    27. ظریفیان همتیان، پری؛ عقیلی، سید وحید (1391)، «وضعیت خانوادگی نوجوانان و استفاده از اینترنت»، مطالعات جامعه‌شناختی ایران، دوره 2، شماره 6، ص 117-133.
    28. عابدی جعفری، حسن؛ تسلیمی، محمدسعید؛ فقیهی، ابوالحسن؛ شیخ‌زاده، محمد (1390)، « تحلیل مضمون و شبکه مضامین: روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده‌های کیفی»، دوفصلنامه اندیشه مدیریت راهبردی، سال پنجم، ش 2، ص151-198.
    29. علی‌اکبری دهکردی، مهناز (1400)، روان‌شناسی رشد (نظریه‌ها، پژوهش‌ها و آزمون‌ها)، تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.
    30. عمید، حسن (1375)، فرهنگ فارسی عمید، تهران: امیرکبیر.
    31. فرهادی، آذین؛ فرهادی، هادی (1400)، «پیش‌بینی تمایل به طلاق از طریق اعتیاد به فضای مجازی، خیانت‌های اینترنتی و اعتیاد به بازی‌های رایانه‌ای در افراد متقاضی طلاق»، ایده‌های نوین روان‌شناسی، شماره 12، ص126-139.
    32. کوچکی قرمزچشمه، عاطفه (1400)، «پیش‌بینی بروز رفتارهای پرخاشگرانه بر اساس استفاده بیمارگونه از فضای مجازی و سبک هویت غالب یا تمایزیافتگی در نوجوانان مقطع متوسطه اول شهر فرمهین»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما: محمد قلمکاریان، دانشگاه پیام نور استان اصفهان، مرکز پیام نور نطنز.
    33. لسانی، مهدی (1401)، مجموعه مصاحبه‌های فضای مجازی و کودک و نوجوان، مرکز پژوهشی‌های اسلامی شورای عالی فضای مجازی.
    34. لطفی، محسن؛ نظرعلیان، زهرا (1400)، «بررسی تأثیر وضعیت فرهنگی اقتصادی خانواده در کسب مهارت‌های اجتماعی دانش‌آموزان دوره اول ابتدایی در دوران همه‌گیری کرونا»، مجموعه مقالات هشتمین کنفرانس بین‌المللی پژوهش‌های مدیریت و علوم انسانی در ایران، ص224-233.
    35. مرامی، مریم (1400)، «بررسی تأثیر مصرف‌گرایی و عادات رسانه‌ای دانش‌آموزان بر میزان توجه و طراحی مداخله برای بهبود این عادات»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما: محسن میرمحمدصادقی استاد مشاور: پیمان حسنی ابهریان، پژوهشکده علوم شناختی تهران.
    36. ملاحی، نجمه (1396)، «نقش آموزه‌های دینی اسلامی در پیشگیری از آثار مخرب فضای مجازی بر خانواده»، ره‌آورد نور، شماره 60، ص 61-70.
    37. ملازئی، عبدالباقی (1401)، «بررسی نقش سواد رسانه‌ای بر بلوغ عاطفی دانش‌آموزان دبیرستانی»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما: حسن رستگارپور، دانشگاه بین‌المللی چابهار، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
    38. موحد، مجید؛ محمدی، نوراله؛ حسینی، مریم (1390)، «مطالعه رابطه بین رسانه‌ها، تصویر بدن و عزت نفس با عمل و تمایل به آرایش»، مطالعات اجتماعی روان‌شناختی زنان، شماره 28، ص 133-160.
    39. موسوی، سیده زهرا (1401)، «تدوین بسته آموزشی مقابله با آسیب‌های فضای مجازی در روابط بین همسران»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما: محسن داودآبادی، قم، مؤسسه آموزش عالی معصومیه.
    • نوری، علی؛ طاهاصدر، علی (1400)، «بررسی رابطه استفاده از فضای مجازی بر روابط فرازناشویی نوجوان »، پنجمین کنفرانس بین‌المللی مطالعات جهانی در علوم تربیتی، روان‌شناسی و مشاوره.
    1. هاشمیان‌پور، مهناز (1395)، «بررسی تأثیر رسانه‌های جمعی بر مدگرایی در بین دختران 15-18 سال شهر اصفهان»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما: علی اصغر علمدار یزدی استاد مشاور: مجید اسدی فارسانی، دانشگاه علم و هنر یزد، دانشکده هنر و معماری.
    2. وجدانی، فاطمه؛ ایمانی، محسن (1391)، «تحلیل مفهوم رشد با تکیه بر آیات قرآن کریم، پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، 1391 شماره 16،‌ ص 11-35.
پژوهشنامه سبک زندگی
دوره 10، شماره 1 - شماره پیاپی 18
شماره 18
شهریور 1403
صفحه 9-35

  • تاریخ دریافت 18 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 10 خرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 24 شهریور 1403