پژوهشنامه سبک زندگی

پژوهشنامه سبک زندگی

امکان‌سنجی ضابطه‌مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه‌های سبک زندگی اسلامی

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه خانواده درمانی، پژوهشکده زنان، دانشگاه الزهرا (علیها السلام)، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری رشته مطالعات زنان،گروه مطالعات زنان، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
3 دانشجوی دکتری رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی، گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه امام صادق(علیه السلام)، تهران، ایران.
چکیده
در فقه امامیه ازدواج موقت از عقود مشروع بوده و علاوه بر مصالح و منافع، دارای احکام و آثاری ازجمله عدم لزوم رفع نیازهای مالی و عاطفی زوجه است. عدم تبیین ضابطه‌مند حدودوثغور جواز و درنتیجه امکان سوءاستفاده از مشروعیت مطلق آن، موجب بازتاب‌های منفی و درنتیجه ایصال گزارش‌های متعددی از طرف کشورهای مختلف اسلامی و غیراسلامی و ارجاع نامه‌ها توسط سازمان‌هایی همچون فرهنگ و ارتباطات اسلامی به دانشگاه‌ها جهت تعیین میزان مشروعیت ازدواج موقت شده است. ازاین‌رو این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی امکان ارائه ملاک برای سنجش جواز یا عدم جواز ازدواج موقت بر مبنای شاخصه‌های سبک زندگی اسلامی پرداخته و با جمع‌آوری داده‌ها از طریق اسنادی، به تبیین عرصه‌ها و معیارهای همسو و متعارض ازدواج موقت با سبک زندگی اسلامی پرداخته است. یافته‌ها حاکی از آن است که ازدواج موقت نمی‌تواند به‌طور مطلق محکوم به جواز باشد؛ بلکه امکان ضابطه‌مندی بر اساس شاخصه‌های سبک زندگی اسلامی را دارد و درجایی که مؤلفه‌های سبک زندگی اسلامی با جواز ازدواج موقت در تغایر باشد بایسته است که جواز ازدواج موقت محدود شود. نتیجه اینکه با درنظرگرفتن شرایط، شاخصه‌ها و قابلیت نوسان حکمی ازدواج موقت میان وجوب تا حرمت، لازم است قوانین و به‌تبع آن فرهنگ جامعه اسلامی در راستای تحقق کارکرد ازدواج موقت مشمول تغییرات پیشنهادی گردد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A Feasibility Study of Codified Temporary Marriage Based on Indicators of Islamic Lifestyle

نویسندگان English

Leila Samani 1
Atefeh Rahmani 2
Masumeh Shahriyari 3
1 Corresponding Author, Assistant Professor, Department of Family Therapy, Women Research Center, Alzahra (PBUH) University, Tehran, Iran.
2 PhD Student, Women Studies, Department of Women Studies, Tarbiat Modarres University, Tehran, Iran.
3 PhD Student, Islamic Jurisprudence and Basics of Islamic Law, Department of Islamic Jurisprudence and Law, Imam Sadiq (PBUH) University, Tehran, Iran.
چکیده English

In Imamate jurisprudence, temporary marriage is a jurisprudentially legitimate agreement with its expediencies, benefits, terms and conditions, and consequences, including the fact that the male party is not required to meet the financial and emotional needs of the female party. A lack of codified explanation of the limits on permissibility of temporary marriage has led to the possibility for playing upon the agreement’s absolute jurisprudential legitimacy, which in turn has engendered some negative publicity. It is why various Islamic and non-Islamic countries and organizations such as the Organization of Islamic Culture and Communication has called for determination of the boundaries of temporary marriage. Using the analytic-descriptive method, this study tries to examine the possibility of providing criteria for giving or refusing to give permission for temporary marriage based on the indicators of Islamic lifestyle; and through collecting data with the documentary research method, it has delineated the areas where, and the criteria according to which, temporary marriage is in or out of line with Islamic lifestyle. The findings show that temporary marriage cannot be given an unlimited permission, but can be codified in accordance with indicators of Islamic lifestyle, and in cases where the indicators do not allow temporary marriage, there needs to be restrictions on the permission. As a result, given the terms and conditions, criteria, and variation of the permissibility of temporary marriage, the laws and consequently the culture of Islamic society ought to be modified to get the function of temporary marriage fulfilled.

کلیدواژه‌ها English

temporary marriage
codified jurisprudential legitimacy
Islamic lifestyle
indicators of Islamic lifestyle
  1. کتابنامه

    * قرآن کریم

    1. قانون مدنی
    2. قانون حمایت از خانواده
    3. آذرکمان، زهره (۱۳۸۶)، «بررسی آسیب های اجتماعی ازدواج موقت در ایران»، پایان نامه کارشناسی ارشد، تهران، دانشگاه تربیت مدرس.
    4. اخوت، احمدرضا (۱۳۹۲)، تدبر در ساحت بیت، تهران: نشر قرآن و اهلبیت نبوت علیهم السلام.
    5. اسدی، لیلاسادات (۱۳۹۷)، حقوق کیفری خانواده، تهران: نشر میزان.
    6. احسایى، ابن ابى جمهور، محمد بن على (۱۴۰۵)، عوالی اللئالی العزیزیة، قم: دار سید الشهداء للنشر.
    7. باختر، سید احمد؛ رئیسی، مسعود (۱۳۹۰)، مجموعه کامل قوانین و مقررات ازدواج موقت، تهران: انتشارات خط سوم.
    8. باینگانی، بهمن؛ ایراندوست، فهیم؛ احمدی، سینا (۱۳۹۲)، «سبک زندگی از منظر جامعه شناسی: مقدمه ای بر شناخت و واکاوی مفهوم سبک زندگی»، مجله مهندسی فرهنگی، شماره ۷۷، ص‎۵۶-۷۴.
    9. بشیری خطیبی، بهنام؛ راد، فیروز؛ باصری، علی؛ هاشم زهی، نوروز (۱۳۹۹)، «بررسی جامعه شناختی نگرش جوانان مجرد به مسئله ازدواج موقت: ارائه یک نظریه مبنایی»، مطالعات جامعه شناسی، شماره ۴۸ (۱۳)، ص ۱۲۹-۱۴۷.
    10. بشیری خطیبی، بهنام (۱۳۹۹)، «بررسی جامعه شناختی نگرش جوانان مجرد به مسئله ازدواج موقّت: ارائه یک نظریه مبنایی»،
    11. بهشتی، احمد (۱۳۷۷)، خانواده در قرآن، تهران: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
    12. ثمنی، لیلا؛ مهریزی، مهدی؛ فتاحی، سید محسن (۱۳۹۶)، «فرزندآوری مقتضای اطلاق عقد نکاح»، پژوهش های فقهی، شماره ۴.
    13. جمالی، فاطمه (۱۳۹۲)، «بررسی مزایا و معایب اجتماعی ازدواج موقت»، پایان نامه کارشناسی ارشد، تهران، دانشگاه تربیت معلم.
    14. چینی چیان، مریم و همکاران (۱۳۸۶)، «مطالعه کیفی دلایل انجام سقط جنین عمدی در ایران»، فصلنامه پایش، شماره ۶ (۳)، ص ۲۱۹-۲۳۲ .
    15. حر عاملی، محمد بن حسن (۱۴۰۹)، وسائل الشیعه، قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام.
    16. حکمت نیا، محمود (۱۳۹۲)، حقوق زن در اسلام، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    17. حمیدی، نفیسه؛ فرجی، مهدی (۱۳۸۷)، «سبک زندگی و پوشش زنان در تهران»، تحقیقات فرهنگی ایران، شماره ۱، ص ۶۵-۹۲.
    18. خرمشاهی، بهاءالدین (۱۳۷۷)، دانشنامه قرآن در قرآن پژوهی، تهران: انتشارات دوستان.
    19. خیری خامنه، بهناز؛ زاهد، سید سعید (۱۳۹۰)، «بررسی نگرش زنان سرپرست خانوار تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی شهر شیراز به ازدواج موقت»، پژوهشنامه زنان، دوره ۲، شماره ۲.
    20. رحیم، پارسا (۱۳۸۸)، ازدواج موقت در آینه قرآن و سنت، تهران: نشر مشعر.
    21. ریاحی، محمداسماعیل (۱۳۹۱)، «شناسایی همبسته های اجتماعی میزان و دلایل موافقت یا مخالفت با ازدواج موقت»، همایش ملی خانواده و مسائل نو پدید.
    22. شریفی، سید حسن (۱۳۹۵)، ازدواج موقت و چالشها، قم: بوستان کتاب.
    23. شریفی، عنایت الله؛ لطفی، مهرعلی (۱۳۹۲)، «سبک زندگی خانوادگی در قرآن و سنت پیشوایان معصوم علیهم السلام، پژوهشنامه معارف قرآنی، دوره ۴، شماره ۱۴.
    24. صالحی، زینب (۱۴۰۰)، «بررسی ازدواج موقت مردان متأهل و آثار آن بر روابط زوجین)، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه الزهرا سلام الله علیها.
    25. صدیقی اورعی، غلامرضا (۱۳۷۴)، جامعه شناسی مسائل اجتماعی جوانان، تهران: انتشارات خوشه.
    26. صفایی، سید حسین؛ امامی، اسدالله (۱۳۹۴)، مختصر حقوق خانواده، تهران: نشر میزان.
    27. صیمرى، مفلح بن حسن (حسین) (۱۴۰۸)، تلخیص الخلاف و خلاصه الاختلاف - منتخب الخلاف، قم: انتشارات کتابخانه آیت الله مرعشى نجفى.
    28. طاهری، حبیبالله (۱۴۱۸)، حقوق مدنی، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    29. طباطبایی ، محمد حسین (۱۴۱۷)، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: دفترانتشارات اسلامی جامعه مدرسین.
    30. طبرسی، فضل بنحسن (۱۴۱۰)، المؤتلف من المختلف بین أئمه السلف، مشهد: مجمع البحوث الإسلامیه.
    31. طبسی، نجم الدین (۱۴۲۶)، ازدواج موقت در رفتار و گفتار صحابه و تابعین، ترجمه محمدحسین شیرازی، قم: دلیل ما.
    32. طوسی، محمد بن حسن (۱۴۰۰)، النهایه فی مجرد الفقه و الفتاوى، لبنان: دارالکتاب العربی.
    33. طوسی، محمد بن حسن (۱۴۰۷)، الخلاف، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    34. غفاری، مجید؛ رمضانی، نیلوفر (۱۳۹۸)، «عدالت زناشویی و کیفیت زناشویی: نقش واسطه ای پرخاشگری ارتباطی پنهان»، خانواده پژوهی، شماره ۱۵ (۴)، ص ۴۸۷-۵۰۳.
    35. فاضل لنکرانى، محمد موحدى (بیتا)، احکام پزشکان و بیماران .
    36. فعالی، محمدتقی (۱۳۹۶)، مبانی سبک زندگی اسلامی، تهران: مؤسسه فرهنگی هنری دین و معنویت آل یاسین.
    37. فیض کاشانى، محمد محسن بن شاه مرتضى (۱۴۰۶)، الوافی، اصفهان: کتابخانه امام امیر المؤمنین علی علیه السلام.
    38. قادری، فاطمه؛ کیخا، محمدرضا (۱۳۹۶)، مزایا و معایب ماده ۲۱ قانون جدید حمایت خانواده (ازدواج موقت)، فصلنامه تحقیقات حقوقی معاهده، شماره ۲.
    39. قائمی، علی (۱۳۶۴)، تشکیل خانواده در اسلام، چاپ پنجم، تهران: انتشارات پژمان.
    40. قمی سبزواری، علی (۱۴۲۱)، جامع الخلاف و الوفاق، قم: زمینه سازان ظهور امام عصر عج الله تعالی فرجه الشریف.
    41. کاویانی، محمد (۱۳۹۱)، سبک زندگی اسلامی و ابزار سنجش آن، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    42. کردی، زهره (۱۳۹۴)، «رویکردهای مختلف نسبت به ازدواج موقت و علل جامعه شناسی آن»، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه خوارزمی.
    43. کرکی عاملی (محقق ثانی)، علی بن حسین (۱۴۱۴)، جامع المقاصد فی شرح القواعد، قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام.
    44. کلینى، ابوجعفر محمد بن یعقوب (۱۴۰۷)، الکافی، تهران: دار الکتب الاسلامیه.
    45. کلینى، ابوجعفر محمد بن یعقوب (۱۴۲۹)، الکافی (ط - دار الحدیث)، قم: دار الحدیث للطباعة و النشر.
    46. مجلسی، محمدباقر (۱۴۱۰)، بحار الأنوار، لبنان: مؤسسه الطبع و النشر.
    47. مجلسی، محمدتقی (۱۴۰۶)، روضه المتقین فی شرح من لایحضره الفقیه، قم: مؤسسه فرهنگی اسلامی کوشانپور.
    48. محدث نوری، میرزا حسین (۱۴۰۸)، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، لبنان: مؤسسه آل البیت  علیهم السلام.
    49. محقق حلی، جعفر بن حسن (۱۴۱۲)، نکت النهایه، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    50. محقق داماد، سید مصطفی (بیتا)، بررسی فقهی حقوق خانواده - نکاح و انحلال آن، قم.
    51. مدرسی یزدی، سید عباس (۱۴۱۰)، نموذج فی الفقه الجعفری، قم: کتابفروشی داوری.
    52. مصباح یزدی، محمدتقی (۱۳۹۲)، سبک زندگی اسلامی ضرورتها و کاستی ها، معرفت، شماره ۱۸۵، ص ۵-۱۲.
    53. مطهرى، مرتضى (بی تا)، مجموعه آثار (فقه و حقوق)، قم: بی نا.
    54. مکارم شیرازی، ناصر (۱۴۲۴)، کتاب النکاح، قم: انتشارات مدرسه امام علی بن ابیطالب  علیه السلام.
    55. مکارم شیرازی، ناصر (۱۴۲۵)، تعزیر و گستره آن، قم: انتشارات مدرسه امام علی بن ابیطالب علیه السلام.
    56. مکارم شیرازی، ناصر (۱۴۲۸ الف)، احکام بانوان، قم: انتشارات مدرسه امام علی بن ابیطالب  علیه السلام.
    57. مکارم شیرازی، ناصر (۱۴۲۸ب)، حیله های شرعی و چاره جویی های صحیح، قم: انتشارات مدرسه امام علی بنابیطالب  علیه السلام.
    58. موراتا، ساچیکو (۱۳۵۸)، متعه، تهران، نشر همدمی.
    59. مهدوی کنی، سعید (۱۳۸۷)، دین و سبک زندگیمطالعه موردی شرکت کنندگان در جلسات مذهبی، تهران: دانشگاه امام صادق  علیه السلام.
    60. مهدوی کنی، سعید (۱۳۹۳)، دین و سبک زندگی، تهران: دانشگاه امام صادق  علیه السلام.
    61. میرخانی، عزت السادات (۱۳۸۰)، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، مطالعات راهبردی زنان، شماره ۹.
    62. نجفی، محمدحسن (۱۴۰۴)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، لبنان: دار إحیاء التراث العربی.
    63. نیازی، زهرا (۱۳۹۰)، «واکاوی ازدواج موقت متأهلین و تأثیر آن بر فروپاشی خانواده»، پایان نامه ارشد، دانشگاه الزهرا  علیها السلام تهران.
    64. ولوجردی، محمد (۱۳۷۱)، ازدواج موقت، تهران: انتشارات سازمان تبلیغات اسلامی.
    65. هادی، اسماعیل (۱۳۷۷)، دورنمای حقوقی ازدواج موقت، تهران: نشر و فرهنگ اسلامی.
    1. Azar, A. S. & Hashim, A. (2014), “Towards a Analysis of Review Article in Applied Linguistics: Its Classes, Purposes and Characteristics”, English Language Teaching, 7, 76-88.
    2. Brereton, P., Kitchenham, B. & Khalil, M. (2007), “Lessons from applying the systematic literature review process within the software engineering domain”, The Journal of Systems and Software, 80, 571 583.
    3. Haeri, Shahla (1989), Law of Desire: Temporary Marriage in Shi’i Iran, Syracuse: Syracuse University Press.
دوره 9، شماره 2 - شماره پیاپی 17
شماره 17
اسفند 1402
صفحه 63-88

  • تاریخ دریافت 09 مهر 1402
  • تاریخ بازنگری 12 آذر 1402
  • تاریخ پذیرش 20 اسفند 1402