پژوهشنامه سبک زندگی

پژوهشنامه سبک زندگی

بررسی نقش حمایت اجتماعی در ارتقای کیفیت زندگی دوران سالمندی با رویکرد دینی

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
سیده عفت حسینی 1
حفیظ الله فولادی 2
حسن روشن 3
علی فرهنگی 4
1 دکتری جامعه‌شناسی، گروه جامعه‌شناسی، پژوهشکده علوم اجتماعی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران.
2 استادیار گروه جامعه‌شناسی، پژوهشکده علوم اجتماعی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران.
3 دکتری مدیریت دولتی، گروه مدیریت، پژوهشکده علوم اجتماعی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران .
4 دکتری قرآن و حدیث، دانشگاه مذاهب اسلامی، تهران، ایران .
10.22034/jl.2024.202526
چکیده
پژوهش حاضر به بررسی نقش حمایت اجتماعی از سالمندان در بهبود و ارتقاء کیفیت زندگی آنها پرداخت. این پژوهش با روش تحلیلی-اسنادی صورت گرفت و گردآوری اطلاعات از طریق مطالعه و بررسی اسناد (شامل اسناد کتابخانه‌ای، مقالات، پایان‌نامه‌ها، پایگاه‌های اینترنتی و نمایه‌ها و نرم افزارهای علمی) با کلیدواژه های مرتبط انجام شد. یافته‌ها نشان دادند خلا پژوهش منسجم در این زمینه، به ویژه در زمینه تدوین مدلی با رویکرد دینی، در داخل کشور وجود دارد. همچنین حمایت اجتماعی سالمندان از منظر دین، دارای چهار بعد حمایت عاطفی، ارتباطی، ابزاری و معنوی است. حمایت ارتباطی شامل کسب تجربه، صله رحم، گفتگوی صمیمی، رعایت ضعف بدنی و رفتار با حوصله و طمانینه است. حمایت عاطفی شامل تکریم و تعظیم، سخن شایسته، نیکی و مهربانی، و قدردانی است. مولفه های حمایت ابزاری شامل کمک مالی خویشان، کمک مالی حکومت، نفقه و هدیه دادن است. حمایت معنوی نیز شامل مولفه های جلب برکت و روزی، دعای خیر و دلسوزی است. با توجه به تاکید فرهنگ اسلامی بر ارائه حمایت های خاص از گروه های آسیب پذیر نظیر سالمندان، انتظار می رود حمایت های اجتماعی رسمی و غیررسمی همه جانبه با توجه به نیازهای خاص سالمندان و با نظرخواهی از خود سالمندان صورت گیرد.
کلیدواژه‌ها
کیفیت زندگی
سالمندی
حمایت اجتماعی
حمایت معنوی
جامعه شناسی

موضوعات

عنوان مقاله English

A Study of the Role of Social Support with a Religious Approach in Enhancing the Quality of Life in Old Age

نویسندگان English

Sayyedeh Effat Hosseini 1
Hafizollah Fuladi 2
Hassan Rawshan 3
Ali Farhangi 4
1 Corresponding Author, PhD in Sociology, Department of Sociology, Research Center for Social Sciences, Research Institute of Hawzah and University, Qom, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Sociology, Research Center for Social Sciences, Research Institute of Hawzah and University, Qom, Iran.
3 PhD in Public Administration, Department of Management, Research Center for Social Sciences, Research Institute of Hawzah and University, Qom, Iran.
4 Graduate in Level 4, the Islamic Seminary of Qom, PhD in the Quran and Hadith, University of Islamic Denominations, Tehran, Iran.
چکیده English

The present study examines the role of social support for the elderly in enhancing the quality of their lives. The research method was document analysis and the data were collected through looking at library documents, articles, dissertations, online data bases, indexes and scientific software, searched by relevant keywords. The findings showed that there is a lack of coherent research in the field, especially when it comes to building a model with a religious approach in Iran. From a religious perspective, social support for the elderly has four aspects: communicative, emotional, instrumental and spiritual. Communicative support includes learning from the elderly’s experience, keeping ties and having cordial conversations with them, being considerate of the weakness of their bodies, and treating them with patience and poise. Emotional support includes cherishing and revering them, saying appropriate words to them, doing good deeds for them, and being kind and grateful to them. Instrumental support includes financial support from relatives and government, nafaqa, and giving gifts to the elderly. Spiritual support includes having blessings, livelihood and benisons delivered to them, and sympathizing with them. Given the emphasis placed by the Islamic culture on providing special support for vulnerable groups such as the elderly, it is expected that all-round official and unofficial social support is provided with attention to the elderly’s special needs and through asking their views.

کلیدواژه‌ها English

quality of life
old age
social support
spiritual support
sociology

  1. کتابنامه

    * قرآن کریم.

    * نهج البلاغه، ترجمه محمد دشتی.

    * صحیفه سجادیه.

    1. ابوزهره، محمد (۱۹۹۱)، التکافل الاجتماعی فی الاسلام، قاهره: دار الفکر العربی.
    2. پایگاه اطلاع رسانی مقام معظم رهبری، مهرماه ۱۳۹۱: www. khamenei. ir.
    3. احمدی، عاطفه؛ عابدی پریجا، حسین؛ حبیبی، مجتبی؛ صادقی، الهه؛ مداحی، سرورسادات (۱۳۹۵)، «رابطه معناداری زندگی و حمایت اجتماعی ادراک شده در بین سالمندان ساکن آسایشگاه های شهر اصفهان»، مجله سالمندی ایران، دوره ۱۱، شماره ۱، ص۱۱۸-۱۲۵.
    4. تاج، سمیرا؛ مسعود، غلامحسین؛ شکرچی زاده، محسن (۱۳۹۹)، «نقش اخلاقی تعاون و حمایت در آموزه های اسلام و ارتباط آن با نظریه کنترل اجتماعی جرم»، فصلنامه جامعه شناسی سیاسی ایران، سال سوم، شماره ۳، پیاپی۱۱، ص ۱۲۹۵-۱۳۱۲.
    5. تمیمی آمدی، عبدالواحد (۱۴۰۷ق)، غرر الحکم، بیروت: العلمی.
    6. توکل، آقایاری هیر؛ قاسم زاده، داوود؛ ابراهیمی اورنگ، اکبر (۱۳۹۶)، «رابطه حمایت اجتماعی و کیفیت زندگی مرتبط با سلامت سالمندان شهر تبریز سال ۹۵»، نشریه سالمندشناسی،شماره ۲، ص۲۰-۲۸.
    7. جوکار، فاطمه؛ اسدالهی، عبدالرحیم؛ کاوه، محمدحسین؛ قهرمانی، لیلا؛ نظری، مهین (۱۳۹۹)، «ارتباط بین حمایت اجتماعی و کیفیت فعالیت روزمره سالمندان جامعه روستایی»، مجله سالمندی ایران، شماره ۱۵ (۳)، ص۳۵۰-۳۶۵.
    8. حر عاملی، محمد بن حسن (۱۴۰۹ق). وسائل الشیعه، قم: مؤسسة آل البیت.
    9. حسینی، سید رضا؛ کاظمی نجف آبادی، مصطفی (۱۳۹۷)، «مبانی تکافل اجتماعی در اسلام»، نشریه معرفت، سال ۲۷، شماره ۲، ص۲۳-۳۵.
    10. ریاحی، محمداسماعیل؛ علی وردی نیا، اکبر؛ پورحسین، سیده زینب (۱۳۸۹)، «بررسی رابطه بین حمایت اجتماعی و سلامت روان»، فصلنامه علمی پژوهشی رفاه اجتماعی، سال دهم، شماره ۳۹.
    11. شرقی، علی؛ قنبران، عبدالحمید؛ صالحی کوسالاری، فرزانه (۱۳۹۹)، «مروری بر نظریه های سالمندی و بازتاب آن در ویژگی های معماری منظر اقامتگاه های سالمندان»، فصلنامه انسان و محیط زیست، شماره ۵۵، ص۵۵-۷۰.
    12. شیخی، محمدحسین؛ درودی، مجتبی؛ حسینی تاش، سید علی؛ رضاییان، علی (۱۳۹۶)، «مبانی حمایت اجتماعی در اسلام»، اسلام و پژوهش های مدیریتی، شماره ۱.
    13. صادق مقدم، لیلا؛ دلشاد، علی؛ فرهادی، اکرم؛ نظری، شیما؛ عشقی زاده، مریم؛ چوپان وفا، فهیمه؛ نیازی، محدثه (۱۳۹۴)، «رضایت از زندگی سالمندان: نقش حمایت اجتماعی ادراک شده»، مجله دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، دوره۲۲، شماره ۶، ص۱۰۴۳-۱۰۵۱.
    14. طباطبایی، سید محمدحسین (۱۳۹۰ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.
    15. طباطبایی، محبوبه؛ مرتضوی، حامد؛ شریفیان، الهام؛ مهربان، زکیه (۱۳۹۸)، «مقایسه بین حمایت اجتماعی دریافت شده و حمایت اجتماعی ادراک شده از دیدگاه افراد سالمند»، مجله علوم پزشکی خراسان شمالی، دوره۱۱، شماره ۲، ص۹۸-۱۰۶.
    16. طبرسی، فضل بن حسن (۱۳۸۵ق)، مشکات الانوار فی غرر الاخبار، قم: دار الحدیث.
    17. فتال نیشابوری، محمد بن حسن، (۱۳۶۶ش)، روضة الواعظین، ترجمه مهدوی دامغانی، تهران: نشر نی.
    18. فخر رازی، محمد بن عمر (۱۴۲۰ق)، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    19. فعالی، محمدتقی (۱۳۹۳)، مسجد و سبک زندگی، تهران: دفتر مطالعات و پژوهش های مرکز رسیدگی به امور مساجد، چاپ اول.
    20. قابل، احمد (۱۳۸۳)، اسلام و تأمین اجتماعی، مؤسسه عالی پژوهش تأمین اجتماعی، چ اول.
    21. قرائتی، محسن (۱۳۸۸ش)، تفسیر نور، ج۵، تهران: مرکز فرهنگی درس هایی از قرآن.
    22. کاویانی، محمد (۱۳۹۰)، «کمّی سازی و سنجش سبک زندگی اسلامی»، روانشناسی و دین، سال چهارم، شماره ۲، ص۲۷-۴۴.
    23. کلینی، محمد بن یعقوب (۱۴۰۷ق)، الکافی، تحقیق و تصحیح علی اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران: دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم.
    24. گاچل، رابرت. جی. و همکاران (۱۳۷۷)، زمینه روانشناسی تندرستی، ترجمه غلامرضا خوی نژاد، تهران: انتشارات آستان قدس رضوی.
    25. مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۴ق)، بحار الانوار، بیروت: مؤسسه الوفاء.
    26. موسوی خمینی، سید روحالله (۱۳۹۲ش)، تحریر الوسیله، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
    27. مهدوی کنی، محمدسعید (۱۳۸۶)، دین و سبک زندگی، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق(علیه السلام).
    28. میبدی، رشیدالدین ابوالفضل (۱۳۷۱ش)، کشف الأسرار، ج۵، به همت علی اصغر حکمت، تهران: ایران.
    29. میرزایی، علیرضا؛ میرزایی، زهرا (۱۳۹۴)، «ماهیت حق بر تأمین اجتماعی در اسلام»، دوفصلنامه مطالعات حقوق بشر اسلامی، سال چهارم، شماره ۸.
    30. نادران، الیاس، و همکاران (۱۳۹۱)، «الگوی تأمین اجتماعی صدر اسلام و دلالت های آن برای الگوهای نوین»، معرفت اقتصادی، سال سوم، شماره ۲، ص۵-۲۸.
    31. نبوی، سید عبدالحسین؛ رضادوست، کریم؛ بهرامی نژاد، زهرا (۱۳۸۸)، «بررسی تأثیر حمایت اجتماعی بر سلامت عمومی سالمندان»، مجله جامعه شناسی ایران، دوره۱۰، شماره ۴، ص۷۳-۱۰۴.
    32. نوری، حسین بن محمدتقی (۱۴۰۸ق)، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. بیروت: مؤسسه آل البیت.
    33. Adams, J. S. (1963), Toward an understanding of inequity, J. Abnorm. Sot. Ps_vchol. 67, 422436.
    34. Antonucci, T. C. & Akiyama, H. (1987), “An examination of sex differences in social support among older men and women”, Sex Roles, 17 (11), 737-749.
    35. Antonucci, T. C. , & Kahn, R. L. (1980), “Convoys of social support”, In P. Baltes & L. R. Hauer (Eds.), Handbook of longitudinal research (pp. 206-225). Academic Press.
    36. Brock, D. (1993), “Quality of life in health care and medical ethics”, In Nussbaum M, Sen A (eds), The Quality of Life, Oxford: Clarendon Press, 95-132.
    37. Brown J, Bowling A., Flynn T. (2004), “Models of quality of life: A taxonomy, overview and systematic review of the literature”, Report commissioned by European Forum on Population Ageing Research/Quality of Life [Internet]. Sheffield: University of Sheffield, Available: http: //eprints. kingston. ac. uk/id/eprint/17177.
    38. Brown S. L., Nesse R. M., Vinokur A. D., Smith D. M. (2003), “providing social support may be more beneficial than receiving it: Results from a prospective study of mortality”, Psychol, Sci, 14 (4): 320-327.
    39. Carstensen L. L., Fung H. H., Charles S. T. (2003), “Socioemotional selectivity theory and the regulation of emotion in the second half of life”, Motiv, Emot, 27 (2): 103-123.
    40. Charles S. T. (2010), “Strength and vulnerability integration: A model of emotional well-being across adulthood”, Psychol, Bull, 136 (6): 1068-1091.
    41. Cheng, J. (2021), “The influence of social support factors on the level of social participation of the elderly in China and countermeasures for aging governance”, Master South China University of Technology.
    42. Cho, J.; Martin P.; Poon L. W. (2015), “Successful aging and subjective well-being among oldest-old adults”, Gerontologist, 55 (1): 132-143.
    43. Cobb, S. (1976), “Social support as a moderator of life stress”, Psychosomatic Medicine, 38, 300-314.
    44. Cohen, S.; Wills, T. A. (1985), “Stress, social support and the buffering hypothesis”, Pswhol. Bull, 98, 310-357.
    45. Cornwell, B.; Laumann, E. O. (2015), “The health benefits of network growth: New evidence from a national survey of older adults”, Soc Sci Med, 125: 94-106.
    46. Cropanzano, R.; Mitchell, M. S. (2005), “Social exchange theory: An interdisciplinary review”, J. Manage, 31 (6): 874-900.
    47. Estebsari, F.; Taghdisi, M. H.; Rahimi, F. A.; Eftekhar, A. H.; Shojaeizadeh, D. (2014), “An educational program based on the success- Full aging approach on health-promoting behaviors in the elderly: A clinical trial study”, Iran. Red Crescent Med. J,16 (4): e16314.
    48. Kaplan G. A., Camacho T. (1983), “Perceived health and mortality: a nine-year follow-up of the human population laboratory cohort”, Am. J. Epidemiol, 117 (3): 292-304.
    49. Kuhirunyaratn P, Pongpanich S, Somrongthong R, Love EJ, Chapman R.S. (2007), “Social support among elderly in Khon Kean Province, Thailand”, Southeast Asian J Trop Med Public Health, 38: 936-946.
    50. Lara J., Godfrey A., Evans E., et al (2013), “Towards measurement of the healthy ageing phenotype in lifestyle-based intervention studies”, Maturitas, 76 (2): 189-199.
    51. Lawton M.P. (1991), “A multidimensional view of quality of life in frail elders”, In Birren J, Lubben J, Rowe J, Detchman D (eds), The Concept and Measurement of Quality of Life in the Frail Elderly, San Diego, CA: Academic Press, 3-27.
    52. Li J.X. (2007), “Social Support and quality of life of the older people in China”, Pop Res, 3: 50-60.
    53. Li M. (2019), Effects of Social Support on Quality of Life among the Elderly in China, Southwestern University of Finance and Economics.
    54. Mahmud M. A., Hazrin M., Muhammad E. N., Mohd Hisyam M. F., Awaludin S. M., Abdul Razak M. A., Mahmud N. A., Mohamad N. A., Mohd Hairi N. N., Wan Yuen C. (2020), “Social support among older adults in Malaysia”, Geriatr, Gerontol, Int, 20 (Suppl. 2): 63-67.
    55. Maton, Kenneth I. (1989), “The Stress-Buffering Role of Spiritual Support: Cross-Sectional and Prospective Investigations”, Journal for the Scientific Study of Religion, 28, 3, 310-323.
    56. McLaughlin S. J., Connell C. M., Heeringa S. G., Li L. W. , Roberts J. S. (2010), “Successful aging in the United States: Prevalence estimates from a national sample of older adults”, J. Gerontol. B Psychol. Sci. Soc. Sci., 65B (2): 216-226.
    57. Merz E-M., Huxhold O. (2010), “Well-being depends on social relationship characteristics: Comparing different types and providers of support to older adults”, Ageing Soc, 30 (5): 843-857.
    58. Montross L. P., Depp C., Daly J., et al. (2006), “Correlates of self-rated successful aging among community-dwelling older adults”, Am. J. Geriatr, Psychiatry, 14 (1): 43-51.
    59. Netuveli, Gopalakrishnan; Blane, David (2008), “Quality of life in older ages”, British Medical Bulletin, 85: 113-126.
    60. Rahimi, F. A.; Estebsari, F.; Mostafaei, D.; et al (2014), “The effect of health promoting intervention on healthy lifestyle and social support in elders: A clinical trial study”, Iran. Red Crescent Med. J, 16 (8): e18399.
    61. Rook, K. S. (1985), “The functions of social bonds: perspectives from research on social support”, Loneliness and social isolation. In Social Supporr: Theory, Research and Appiicarions (Ed. Sarason I. G.; Sarason B. R.), pp. 243-286, Martinus Nijhoff , Dordrecht.
    62. Rowe, J. W.; Kahn, R. L. (1997), “Successful aging”, Gerontologist, 37 (4): 433-440.
    63. Sarafino, Edward. P. (1998), Health Psychology, Third Edition, New York: John Wiley & Sons.
    64. Seeman, T. E.; Lusignolo T. M.; Albert M.; Berkman L. (2001), “Social relationships, social support, and patterns of cognitive aging in healthy, high-functioning older adults: MacArthur studies of successful aging”, Health Psychol, 20 (4): 243-255.
    65. Shen, Tongtong;, Li, Dongju; Hu Zengyun; Li, Jie; Wei, Xi (2022), “The impact of social support on the quality of life among older adults in China: An empirical study based on the 2020 CFPS”, Front Public Health, 10: 914707.
    66. Shumaker, S. A.; Brownell, A. (1984), “Toward a theory of social support: closing conceptual gaps”, J. Sot. Issues, 40, 11-36.
    67. Silverstein, M.; Chen, X.; Heller, K. (1996), “Too much of a good thing? Intergenerational social support and the psychological well-being of older parents”, J. Marriage Fam, 970-982.
    68. Stanley M.; Cheek J. (2003), “Well-being and older people: a review of the literature”, Can J Occup Ther, 70, 51-9.
    69. Stewart, Mirjam, J. (1999), “Social support: Diverse theoretical perspectives”, Soc Sci. Med, 28, 12, 1275-1282.
    70. Thomas, P. A. (2010), “Is it better to give or to receive? Social support and the well-being of older adults”, J. Gerontol. B Psychol. Sci. Soc. Sci., 65B (3): 351-357.
    71. Uchino, B. N.; Cacioppo, J. T.; Kiecolt-Glaser, J. K. (1996), “The relationship between social support and physiological processes: a review with emphasis on underlying mechanisms and implications for health”, Psychol. Bull, 119 (3): 488-531.
    72. Wei Y.; Liu X.D.; Zhang Y. P. (2010), “The influence of social support on the physical and mental health of the rural elderly”, Pop J., 4, 41-7.
    73. Wills, T. A. (1985), “Supportive functions of interpersonal relationships”, In S. Cohen; L. Syme (eds.), Social support and health, Orlando, FL: Academic Press, pp. 61-82.
    74. World Health Organization, Program on Mental Health (1997), WHOQOL: Measuring Quality of Life, Division of Mental Health and Prevention of Substance Abuse, Vol. 5.
    75. Zanjari, Nasibeh.; Abolfathi Momtaz, Yadollah; Mohaqeqi Kamal, Seyed Hossein; Basakha, Mehdi; Ahmadi, Sina (2022), “The Influence of Providing and Receiving Social Support on Older Adults’ Well-being”, Clin Pract Epidemiol Ment Health, 18, e174501792112241.
پژوهشنامه سبک زندگی
دوره 9، شماره 2 - شماره پیاپی 17
شماره 17
اسفند 1402
صفحه 9-35

  • تاریخ دریافت 10 مرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 18 شهریور 1402
  • تاریخ پذیرش 20 اسفند 1402