پژوهشنامه سبک زندگی

پژوهشنامه سبک زندگی

اثربخشی الگوی مشاوره‌ای مبتنی بر آموزه‌های اسلامی صبر و بخشش بر کاهش تعارضات زناشویی

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
نفیسه احمدی 1
ناصر یوسفی 2
کیومرث بشلیده 3
1 دانشجوی دکتری تخصصی روانشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی قم، قم، ایران
2 دانشیار گروه مشاوره دانشگاه کردستان، سنندج، ایران.
3 استاد گروه روانشناسی دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.
چکیده
پژوهش حاضر باهدف اثربخشی الگوی مشاوره‌ای مبتنی بر آموزه‌های اسلامی صبر و بخشش بر کاهش تعارضات زناشویی انجام شد. طرح پژوهش آزمایشی از نوع شبه آزمایشی با گروه کنترل بود. جامعه آماری پژوهش شامل زنان مراجعه‌کننده دارای تعارض زناشویی به مراکز مشاوره شهر قم بودند. روش نمونه‌گیری به روش نمونه‌گیری در دسترس بود. حجم نمونه شامل 20 زن متاهل بودند که به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و گواه قرار گرفتند. برای سنجش تعارضات زناشویی از پرسشنامه تعارضات زناشویی ثنایی و همکاران (1387) استفاده شد. تحلیل داده‌ها به روش تحلیل کوواریانس صورت گرفت. نتایج تحلیل داده های پژوهش نشان داد الگوی مشاوره مبتنی بر آموزه‌های اسلامی صبر و بخشش، باعث کاهش تعارضات زنان می‌شود و مقایسه دو گروه کنترل و آزمایش تفاوت معناداری را بین آن‌ها نشان داد، بنابراین فرضیه پژوهش تأیید شد (05/0p>). همچنین مقدار اندازه اثر (969/0) نشان داد که میزان تأثیر الگوی مشاوره‌ی مبتنی بر صبر و بخشش بر کاهش تعارضات زناشویی، قوی است. درواقع، پایبندی به سبک زندگی اسلامی به ویژه مولفه‌های صبر و بخشش فرد را قادر می‌سازد که از جنبه‌های مختلف فیزیولوژیکی، شناختی و عاطفی، خشم خود را کنترل کند و به او کمک می‌کند که مسئولیت اعمال خود را در تعارض‌ها بپذیرد. بنابراین پیشنهاد می‌شود با برگزاری سلسله کارگاه‌های آموزشی در مراکز مشاوره و در زمینه درمان‌های روان‌شناختی با رویکرد اسلامی و بر مبنای الگوی تدوین‌شده در جهت حل تعارضات و بهبود زندگی زناشویی گام برداشت.
کلیدواژه‌ها
آموزه‌هایی اسلامی
الگوی مشاوره
بخشش
صبر
تعارض زناشویی

موضوعات

عنوان مقاله English

The effectiveness of the counseling model based on the Islamic teachings of patience and forgiveness on reducing marital conflicts

نویسندگان English

nafiseh Ahmadi 1
Naser yoosefi 2
Kioumars beshlideh 3
1 PhD student in Psychology, Islamic Azad University of Qom, Qom, Iran
2 PhD in Counseling, Professor, full professor Department of Counseling, University of Kurdistan, Kurdistan, Iran
3 Ph.D. in Psychology, professor, full professor, Department of Psychology, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran
چکیده English

The current research was conducted with the aim of the effectiveness of the counseling model based on the Islamic teachings of patience and forgiveness on reducing marital conflicts. The research design was a quasi-experimental experiment with a control group. The statistical population of the research included women who referred to counseling centers in Qom with marital conflict. Sampling method was available by sampling method. The sample consisted of 20 married women who were randomly assigned to two experimental and control groups. To measure marital conflicts, the marital conflicts questionnaire of Sanai et al. (2017) was used. Data analysis was done by covariance analysis. The results of the research data analysis showed that the counseling model based on the Islamic teachings of patience and forgiveness reduces conflicts between couples and the comparison of the two control and experimental groups showed a significant difference between them, so the research hypothesis was confirmed (p 0.05). >). Also, the effect size value (0.969) showed that the influence of the counseling model based on patience and forgiveness on reducing marital conflicts is strong. In fact, adherence to the Islamic lifestyle, especially the components of patience and forgiveness, enables a person to control his anger from various physiological, cognitive and emotional aspects and helps him to take responsibility for his actions in conflicts. To accept Therefore, it is suggested to take steps to solve conflicts and improve married life by holding a series of educational workshops in counseling centers and in the field of psychological treatments with an Islamic approach and based on the compiled model.

کلیدواژه‌ها English

the Islamic teachings
the counseling model
forgiveness
patience
marital conflict
emotion management

  1. منابع

    1. قرآن کریم. ترجمه الهی قمشه ای(۱۳۹۳). تهران: نشر قلم و اندیشه.
    2. نهج البلاغه، محمد بن حسین شریف الرضی، ترجمه دشتی (۱۳۹۵). تهران: نشر امیرالمؤمنین.
    3. احمدی، خدابخش (۱۳۹۹). آیا صبر همان تاب آوری است؟ مفهوم سازی کاربردی صبر در شرایط بحرانی. مطالعات اسلام و روانشناسی، ۱۴(۲۷):۱۸۷-۱۶۳.
    4. احمدی، خدابخش؛ دارابی، عاطفه (۱۳۹۶). اثربخشی آموزش صبر بر کاهش سوگ و تسهیل رشد پس از ضربه. روانشناسی فرهنگی، ۱(۱):۱۱۴-۱۳۱.
    5. اصول کافی، جلد ۳، ترجمه حسین انصاریان (۱۳۹۹). تهران: مرکز نشر دارالعرفان.
    6. امانی، رضا؛ عبادی، زهرا؛ رضایی، صدیقه (۱۳۹۵). مطالعه حوزه های معنایی صبر در قرآن کریم. آفاق دین، ۵(۷):۱۵۶-۱۳۳.
    7. باقری زاده مقدم، فرشته؛ خیاطان، فلور؛ یوسفی، زهرا (۱۴۰۰). تدوین بسته طرحواره درمانی بخشش محور و مقایسه آن با طرحواره درمانی و درمان شناختی رفتاری و تأثیر آن بر تعهد، صمیمیت زنان دارای تعارضات زناشویی مراجعه کننده به کلینیک های مشاوره خانواده شیراز. روش ها و مدل های روانشناختی، ۱۲(۴۴)، ۹۰-۶۹.
    8. برجعلی، احمد؛ سهرابی، فرامرز؛ اسکندری، حسین؛ معتمدی، عبدالله؛ فلاح، احمد. (۱۳۹۷). بررسی رابطه بین «سبک زندگی اسلامی» با «رضایت زناشویی» با واسطه گری «خوش بینی». مطالعات اسلام و روانشناسی. ۱۲ (۲۲): ۳۰-۱.
    9. ثنایی، باقر؛ علاق بند، ستیلا (۱۳۸۷). مقیاس های سنجش خانواده و ازدواج. تهران: بعثت.
    10. ثوابی، محمد؛ صفاریان طوسی، محمدرضا؛ خوی نژاد، غلامرضا (۱۳۹۹). اثربخشی روان درمانی معنوی مبتنی بر بخشش و امید بر افزایش رضایت مندی زناشویی و کاهش تعارضات زوجین در معرض طلاق.پژوهشهای انتظامی-اجتماعی زنان و خانواده، ۸(۱)،۲۳-۵.
    11. جان بزرگی، مسعود (۱۳۹۷). درمان چندبعدی معنوی: یک رویکرد مشاوره و درمان خداسود، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    12. حاتمی، نوشین؛ حیدری، حسن؛ داوودی، حسین (۱۴۰۰). اثربخشی زوج درمانی هیجان مدار بر دلزدگی زناشویی و میل به طلاق در زوجین متقاضی طلاق. پژوهشنامه زنان، ۱۲(۱):۴۰-۲۳.
    13. حسن وند، امین (۱۴۰۱). بررسی نقش اعتقادات دینی بر سلامت روان و جسم: یک مطالعه مروری. اسلام و سلامت، ۶ (۲):۹۸-۹۱.
    14. حسین ثابت، فریده؛ همکاران (۱۳۸۷). اثربخشی آموزش صبر بر اضطراب، افسردگی و شادکامی، ۱(۲):۹۲-۷۹
    15. خالدیان، محمد؛ ارجمند کرمانی، رؤیا؛ امینی، پروین (۱۳۹۷). اثربخشی آموزش معنویت با تأکید بر آموزه های دین مبین اسلام بر تاب آوری و سازگاری اجتماعی در افراد وابسته به مواد. سلامت اجتماعی و اعتیاد، ۵ (۱۸)۷۴-۵۷.
    16. خرمالی، فرهاد، آزادی ده بیدی، فاطمه، و حق جو، شیوا. (۱۳۹۵). مدل ساختاری رابطه فضیلت اخلاقی صبر با مشکلات تنظیم هیجانی در دانشجویان. پژوهش در سلامت روانشناختی، ۱۰(۱):۳۱-۲۱.
    17. خرمدل، مصطفی (۱۳۹۱). تفسیر نور. تهران: نشر احسان.
    18. خسروی، معصومه؛ اسفندیاری، مهدیه؛ طهماسبی پور، نجف (۱۳۹۷). بررسی نقش صبر و تاب آوری در استحکام خانواده از دیدگاه اخلاق اسلامی و روانشناسی، دومین همایش بین المللی و سومین همایش ملی اسلام و ارزش های متعالی، تهران.
    19. خلیلی صدرآباد، افسر؛ سهرابی؛ فرامرز، سعدی پور، اسماعیل؛ دلاور، علی؛ خوشنویسان، زهرا (1396). تعیین اثربخشی آموزش برنامه ایمن سازی تربیتی-اجتماعی با رویکرد آموزه های اسلامی بر رفتارهای پرخطر دانش آموزان. اعتیادپژوهی، ۴۱، ۲۶-۱۱.
    20. ربیع، وجیهه؛ میرباقری فرد، سید علی اصغر؛ هاشمی باباحیدری، سید مرتضی (۱۳۹۸). بررسی مقام «صبر» در متون عرفانی ادب فارسی و راهکارهای عملی آن در روانشناسی مثبت گرا. مجله جستارهای نوین ادبی، تابستان، ۲۰۵ :۱۰۳-۷۹.
    21. رئیسیان، غلامرضا؛ حکم آبادی، حجت الله (۱۳۹۷). مستندات قرآنیِ روایت با بحث بر اصول کافی. آموزه های قرآنی، ۱۵(۲۷):۲۶۸-۲۳۷.
    22. زارعی،محمد؛ نظری، علی محمد؛ زهراکار، کیانوش (1399). بررسی رابطه بخشش و جهت گیری مذهبی با تعارض زناشویی. پژوهش در دین و سلامت، ۶ (۲)، ۹۹-۸۷.
    23. سامی، محمدجواد؛ خنشا، علیرضا (۱۳۹۸). نقش صبر در تربیت اسلامی فرزندان با الگوپذیری از آیه ۱۳۲ سوره طه. ۶(۱۱)، ۱۳۱-۱۱۷
    24. شکیب، زهره؛ جمالی، سمانه (۱۳۹۸).کاربرد آموزههای دینی در پیشگیری از رفتارهای پرخطر و برخورداری از سبک زندگی سالم در نوجوانان. دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی، ۲ (۱۸)، ۳۶-۲۷.
    25. شیرین کار، زهره؛ نامداری، کوروش؛ جمیلیان، محمدرضا؛ عابدی، احمد؛ (۱۳۹۴). تأثیر درمان گروهی مبتنی بر بخشش بر علائم افسردگی و نشخوار فکری زنان مبتلا به افسرده خویی. فصلنامه مطالعات روان شناسی بالینی، ۶(۲۲): ۱۰۴-۸۵.
    26. صالحی حاجی آبادی، علی؛ هادی، اصغر (۱۳۹۷). معناشناسی صبر در قرآن، ۱(۸۶):۱۷۳-۱۵۰.
    27. صیدمرادی، کاوه (۱۳۹۹). مطالعه تجارب زیسته زلزله زدگان کرمانشاه و طراحی الگوی تابآوری در برابر زلزله. رساله دکتری مشاوره، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی.
    28. فاریابی، ظهیرالدین؛ خیاطان، فلور؛ منشئی (۱۴۰۰). تأثیر آموزش بسته شفقت درمانی بخشش محور و بخشش درمانی بر مدیریت خشم، سازگاری زناشویی و فرکانس عشق در زنان دارای تعارضات زناشویی.طلوع بهداشت یزد، ۱۹ (۶)، ۹۴-۷۷.
    29. کیهان، فیروزه؛ غنیفر، محمدحسن؛ آهی، قاسم (۱۴۰۱). مقایسه اثربخشی زوج درمانی هیجان مدار و زوج درمانی مبتنی بر پذیرش و تعهد بر شاخص های معنوی (صبر و بخشش) در زوجین آسیب دیده از روابط فرازناشویی. خانواده درمانی کاربردی. ۳(۳)،۳۴-۲۰.
    30. مرحمتی، زهرا؛ خرمایی، فرهاد (۱۳۹۶). تدوین مدل ساختاری مؤلفه های صبر و امید در دانشجویان دانشگاه شیراز. روانشناسی اسلامی، ۳(۷):۹۸-۸۳.
    31. مطهری، مرتضی (۱۳۷۳). آشنایی با علوم اسلامی. تهران: انتشارات صدرا.
    32. معتمدی، عبدالله؛ خانجانی، مهدی (۱۳۹۹). دینداری، معنویت و سلامت: مکانیسم ها و شواهد علمی. فرهنگ و ارتقای سلامت، ۴ (۴):۵۲۰-۵۱۰.
    33. ملک زاده، اکرم؛ اعزازی بجنوردی، المیرا؛ شاهنده، آمنه؛ وطن خواه، حوریه؛ آذری جهرمی، ثمینه (۱۳۹۶). اثربخشی آموزش مهارت بخشش بر تعارض زناشویی و پرخاشگری در والدین کودکان ناشنوا.توانمندسازی کودکان استثنایی، ۶ (۲)، ۶۹-۶۱.
    34. مهدی نژاد قوشچی، رحمان؛ اسدپور، اسماعیل (۱۳۹۶). مقایسه اثربخشی زوج درمانی مبتنی بر عوامل مشترک با محتوای آموزه های اسلامی و بدون آن بر افزایش گفتگوی مؤثر زوجین. نشریه علمی فرهنگی و تربیتی زنان و خانواده، ۱۲(۴۱)۴۵-۲۳.
    35. هادیان حیدری، بابک (۱۴۰۲). نقش صبر در تربیت دینی فرزندان. پژوهش و مطالعات علوم اسلامی، ۵(۵۰)،۳۵-۳۱.
    36. Agarwal, Sh (2020). Positive Psychology. RJPSS Sept. Vol. XLV No.2, ISSN: (P)0258-1701 (e)2454-3403 Impact Factor: 7.717 https://doi.org/10.31995/rjpss.2020.v45i01.023.
    37. Balboni, T. A., VanderWeele, T. J., Doan-Soares, S. D., Long, K. N., Ferrell, B. R., Fitchett, G., ... & Koh, H. K. (2022). Spirituality in serious illness and health. JAMA, 328(2), 184-197.‏
    38. Benson, C. K. (2010). “Forgiveness and the psychotherapeutic process”. Journal of psychology and Christianity, v. 11 (1), p. 76-81.
    39. Chiappori, P., Radchenko, N., & Salanié, B. (2017). Divorce and the duality of marital payoff. Review of Economics of the Household, 16(3), 833–858. doi:10.1007/s11150-017-9382-0 
    40. Cook, C. C., & Powell, A. (Eds.). (2022). Spirituality and psychiatry. Cambridge University Press
    41. Creswell, J.W (2007). Qualitative inquiry and research design. London: sage publication Inc.
    42. Garssen, B., Visser, A., & Pool, G. (2021). Does spirituality or religion positively affect mental health? Meta-analysis of longitudinal studies. The International Journal for the Psychology of Religion, 31(1), 4-20.
    43. Glasser, W. (2013). Take charge of your life: How to get what you need with choice-theory psychology. IUniverse.
    44. Gopin, M. (2001). Forgiveness as an Element of Conflict Resolution in Religious Cultures Walking the Tightrope of Reconciliation and Justice. Reconciliation, justice, and coexistence: Theory and practice. Lanham: Lexington Books, 87-99.
    45. Heinemann, A. M. (2017). The making of ‘good citizens’: German courses for migrants and refugees. Studies in the Education of Adults, 49(2), 177-195.‏
    46. Hendricks, J. J., Chelladurai, J. M., Marks, L. D., Dollahite, D. C., Kelley, H. H., & Rose, A. H. (2023). Exploring personal and relational motivations and processes of forgiveness in religious families. Family Relations, 72(3), 1014-1031.
    47. Kato, T. (2016). Effects of partner forgiveness on romantic break-ups in dating relationships: A longitudinal study. Personality and Individual Differences, 95, 185-189.
    48. Koenig, H. G. (2020). Maintaining health and well-being by putting faith into action during the COVID-19 pandemic. Journal of Religion and Health, 59(5), 2205–2214.
    49. Korstanje, M. E. (2017). Anger and Forgiveness: Resentment, Generosity, Justice: Martha C. Nussbaum (Oxford: Oxford University Press, 2016).‏
    50. Lakatos, C., & Martos, T. (2019). The role of religiosity in intimate relationships.
    51. ‏Lemma, A. (2019). Introduction to the practice of psychoanalytic psychotherapy. John Wiley & Sons.‏
    52. Lucchetti, G., Góes, L. G., Amaral, S. G., Ganadjian, G. T., Andrade, I., Almeida, P. O. D. A., ... & Manso, M. E. G. (2021). Spirituality, religiosity and the mental health consequences of social isolation during Covid-19 pandemic. International Journal of Social Psychiatry, 67(6), 672-679.‏
    53. Mhaka-Mutepfa, M., Maundeni, T (2019). The Role of Faith (Spirituality/Religion) in Resilience in Sub-Saharan African Children. The International Journal of Community and Social Development 1(3) 211–233.
    54. Osto, D. E. (2023). Forgiveness, Patience, and Confession in Buddhism. The Routledge Handbook of the Philosophy and Psychology of Forgiveness.
    55. Pettigrove, G., & Enright, R. (Eds.). (2023). The Routledge Handbook of the Philosophy and Psychology of Forgiveness. Taylor & Francis.
    56. Schultz, D. P., & Schultz, S. E. (2016). Theories of personality. Cengage Learning.‏
    57. Vieten, C., & Lukoff, D. (2022). Spiritual and religious competencies in psychology. American Psychologist, 77(1), 26.‏
    58. Wisyaningrum, Sh., Epifani, I., & Ediati, A.(2020). Surviving Marital Relationship During the COVID-19 Pandemic: A Systematic Review on Marital Conflict,103-108.
    59. Worthington Jr, E. L., & Cowden, R. G. (2017). The psychology of forgiveness and its importance in South Africa. South African Journal of Psychology, 47(3), 292-304.‏
    60. Worthington, E. L., Griffin, B. J., & Provencher, C. (2017). Forgiveness. In Subjective well-being and life satisfaction (pp. 148-167). Routledge.‏
    61. Záhorcová, L., Enright, R., & Halama, P. (2023). The effectiveness of a forgiveness intervention on mental health in bereaved parents—A Pilot Study. OMEGA-Journal of Death and Dying, 87(2), 614-631.

     

     

پژوهشنامه سبک زندگی
دوره 9، شماره 1 - شماره پیاپی 16
شماره 16
شهریور 1402
صفحه 71-89

  • تاریخ دریافت 20 اردیبهشت 1402
  • تاریخ بازنگری 12 مرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 27 شهریور 1402